Ongeveer een maand geleden vermelden we een belangrijke reden voor de Europese bezorgdheid rond de overheidsfinanciën van Griekenland, Portugal, Ierland en dergelijke meer. De vrees bestond, en bestaat nog steeds, dat er een nieuwe financiële crisis kan uitbreken indien deze landen niet langer aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen. Europese (groot)banken hebben deze overheidsobligaties immers gretig opgekocht, waardoor ze in nieuwe problemen kunnen belanden bij een ‘default’. De Bank for International Settlements (BIS) heeft becijferd hoe groot deze blootstelling is en in welke landen de ‘fall-out’ het grootst zou zijn. 

Nu we ons in de naweeën van de financiële crisis bevinden, verplaatst de bezorgdheid van beleggers en het algemene publiek zich naar de toestand van de overheidsfinanciën. In België, en in de meeste andere westerse economieën, is er vast en zeker reden tot bezorgdheid gezien de pijlsnel oplopende schulden. Waar dit toe kan leiden, toont Griekenland aan. Maar welke schulden zijn nog draaglijk en vanaf welk schuldgraad moet men zich pas echt zorgen maken? En wat zijn de concrete gevolgen van een te hoog schuldniveau? Kenneth Rogoff, professor aan de universiteit van Harvard, biedt samen met Carmen Reinhardt een aantal antwoorden in een recent verschenen onderzoekswerk.

Onder het motto dat één grafiek meer zegt dan duizend woorden, geeft onderstaande figuur duidelijk weer wat de vergrijzingsproblematiek precies inhoudt. In alle ontwikkelde landen is de levensverwachting de laatste decennia sterk opgelopen. Hoewel deze evolutie ondubbelzinnig positief was en is voor de betrokkenen, zijn de gevolgen voor de overheidsfinanciën minder rooskleurig. In scherp contrast met de levensverwachting, is de wettelijke pensioenleeftijd niet of nauwelijks de hoogte ingegaan sinds de jaren ’60. Concreet betekent dit dat het aantal jaren dat mensen gemiddeld van hun pensioen kunnen genieten grofweg verdubbeld is (zie figuur).

De spreads op overheidsobligaties, veelal tegenover Duits staatspapier met een looptijd van vijf of tien jaar, zijn een populair onderzoeksinstrument geworden. Kort gezegd geven ze weer hoeveel landen meer moeten betalen voor het plaatsen van hun overheidspapier ten opzichte van de Duitse overheid, en is een goede indicator voor het ingeschatte risico van het desbetreffende obligaties. Nochtans is de correcte interpretatie niet evident. Ondanks oplopende spreads, kan de Belgische overheid zich goedkoper financieren dan vóór de crisis.

In een vorig flashbericht werd luidop afgevraagd of technologische doorbraken in plaats van politieke overeenkomsten zoals de geflopte klimaatovereenkomst in Kopenhagen, het klimaat niet kunnen redden. Een recente doorbraak suggereert dat dit wel degelijk het geval is.

De Griekse overheid betaalt enorme premies op haar overheidsschuld en de kans op een wanbetaling wordt met de dag reëler. Gesprekken over een reddingsoperatie van financieel gezondere eurolanden zijn aan de orde van de dag. In navolging van de Griekse perikelen wordt angstvallig uitgekeken welk land het volgende ‘doelwit’ wordt van de speculanten. We maken een balans op van landen die inherent kwetsbaar zijn om in gelijkaardige problemen te komen.

Griekenland stapelt al langer dan vandaag de tekorten op. De onbetrouwbaarheid en manipulatie van de statistieken ter zake zijn evenmin een zeer recent fenomeen. In zekere zin betaalt het land momenteel de prijs van een jarenlang wanbeleid. Gezien de decennialange slechte reputatie van het land kon de vraag gesteld worden of het wel verstandig was om hen te laten toetreden tot de muntunie. Griekenland deed weliswaar moeite om de tekorten naar beneden te krijgen tot de toetreding een feit was, maar liet nadien alle budgettaire voorzichtigheid varen, verhoogde de overheidsuitgaven fors en ging gretig schulden in het buitenland aan. Een andere, meer actuele, vraag is waarom andere Europese landen, met Duitsland op kop, bereid zouden zijn om Griekenland vandaag de dag bij te staan.

Geruchten aangaande een Europees reddingsplan voor Griekenland duwden de koers van de euro dinsdagavond opnieuw de hoogte in. Die geruchten werden gevoed door uitlatingen van Michael Meister, woordvoerder van de Duitse regeringspartij CDU in het Duitse parlement. Meister verklaarde dat de regering van bondskanselier Merkel overweegt om een steunpakket voor Griekenland uit te werken. Duitsland zou hierover in onderhandeling zijn met andere landen van de eurozone. Het nieuws werd door de markten positief onthaald. Blijft echter de vraag hoe een dergelijk plan er concreet moet uitzien?

In vorig artikel verduidelijkten een aantal figuren de grote inkomenskloof die tussen Europa en de VS gaapt. Normaal gezien verwachten we dat een dergelijke kloof, alleszins gedeeltelijk, gedicht zou worden over de tijd. Relatief arme landen hebben immers meer potentieel om te groeien en doen dit dan ook meestal, zo blijkt uit heel veel vergelijkend onderzoek (een beetje zoals beginnende langeafstandlopers meer marge hebben om zich te verbeteren dan sterk getrainde atleten). Dit is niet gebeurd, eerder integendeel.  Eén mogelijke verklaring springt er bovenuit.

Recessie zijn per definitie nadelig voor het inkomen van de inwoners van het getroffen land. Een verlies van economische groei vertaalt zich tot een verlies van het gemiddelde inkomen. Zo heeft de jongste recessie geleid tot een gemiddeld inkomensverlies van drie procent. Gemiddelde inkomensevoluties kunnen evenwel grote verschillen verbergen. De vraag stelt zich dan ook af de lagere inkomensklassen zwaarder getroffen worden en of de ongelijkheid typisch toeneemt dan wel afneemt na crisissen.